Sosialisme og innovasjon

Av David M. Kotz (Forskingsassistent Wu Jing), 2002

 

1. Introduksjon

Ulike nye modellar for sosialistisk økonomi er sette fram i løpet av dei siste 15 åra. Dei søker å kombinere tre prinsipp: økonomisk planlegging framfor marknadsstyrt økonomisk verksemd, demokratiske politiske og økonomiske institusjonar, og ei framdriven vid deltaking i avgjerdsprosessar. Slike modellar av det vi kan kalle demokratisk planlagt deltakar-sosialisme (DPDS/DPPS = Democratic planned participatory socialism) er blitt utvikla av Devine (1988), Albert og Hahnel (1991) og Cockshott and Cottrell (1993).

Denne litteraturen har framheva det potensielt overlegne med DPDS i forhold til andre system i å møte dei menneskelege behova. Uansett, påstanden om DPDS si overlegenheit er typisk nok forma i ei statisk form.

Litteraturen har i hovudsak oversett den forventa rørsla for eit DPDS-system i det viktigaste dynamiske aspektet i økonomien; tekniske forandringar og prosessen som bringer det fram – innovasjon1.

Potensialet for innovativ verksemd under eit DPDS-system er viktig for å kunne evaluere dugleiken til systemet. DPDS vil kunne leve opp til sine gründerars fulle forventing så lenge dei nyt tilgjengelege ressursar og teknologi for å tilfredsstille dei menneskelege behova, men viss det viser seg å vera teknologisk stilleståande, vil det ikkje kunne overleva. Ein grunn er at eit DPDS-system ei tid vil måtte konkurrere med eit rivaliserande kapitalistisk system som vi veit fremjar ein rask innovasjon2. Sjølv utan kapitalismen som rival, vil ei viktig teknisk forbetring for den menneskelege velferda vera essensiell i ei tid framover.

Denne artikkelen analyserer den forventa innovative verksemda av eit DPDS-system samanlikna med andre system. Del 2 presenterer eit rammeverk for analyse av den innovative prosessen generelt. Del 3 kommenterer kort den innovative verksemda i den rådande kapitalismen. Del 4 ser på dei innovative røynslene frå statssosialismen, spesielt Sovjet.

Del 5 tek direkte opp den forventa innovasjonsverksemda til eit DPDS-system. Devine (1988) sin versjon vil bli brukt som mal for å drøfte innovasjon under DPDS, sjølv om analysen skulle kunne være brukbar i større eller mindre grad, for ein annan modell enn DPDS.

2. Innovasjonsprosessen

I litteratur om innovasjon3 utmerkar vanlegvis to typar seg, prosess-innovasjon og produkt-innovasjon. Prosess-innovasjon kan reduserast til fire stadium: oppfinning, utvikling, produksjon og spreiing (sjå Scherer, 1980, s 15). Oppfinning tyder her opphav til ein ny ide for eit nytt produkt eller prosess, og utarbeiding av den til ei rudimentær form. Utvikling inneber omdanning av den rudimentære forma til økonomisk levedyktig produkt eller prosess, sterk nok til å bli produsert/introdusert til eksisterande økonomisk system. Produksjon er steget for første produksjon eller introduksjon av produksjonsprosessen. Spreiing inneber utbreiing av det nye produktet til andre produsentar eller den nye prosessen til nye brukarar. 4

Oppfinning, slik det er definert ovanfor, er eit særs risikofylt strev sidan dei fleste nye idear ikkje gir resultat. Likevel er ikkje oppfinning nødvendigvis så kostbart. Utvikling er mykje mindre risikabelt i forhold til oppfinning.

Likevel gjer problema med å omdanne ei rudimentær (underutvikla) form til eit økonomisk levedyktig produkt eller prosess at dette steget blir tidsmessig og økonomisk kostbart. Første produksjon/introduksjon er enda mindre risikofylt, og kostnadene varierer vesentleg avhengig av saka. I det siste steget av innovasjon – distribusjon – er den einaste risikoen kommersiell, ikkje teknisk.

Stega ovanfor er til analytisk hjelp for kor tilpassa eit institusjonelt rammeverk er for innovasjon. Eit system må vere gunstig i forhold til alle stega i innovasjonsprosessen dersom det skal vera levedyktig. For å nærme oss ein analyse, kan vi stille tre spørsmål til eit system:

  1. Syter systemet for sterke insentiv for innovasjon?
  2. Syter systemet for tilstrekkelege verktøy til å verkeleggjere innovasjon?
  3. Genererer systemet innovativ kraft som bidrar effektivt til betring av menneskeleg velstand?
    Desse tre spørsmåla ovanfor kan bidra til ein analyse av innovasjon i dagens kapitalisme, det nå avdøde statssosialistiske systemet og eit framtidig DPDS-system.

3 Kapitalistisk innovasjon

Mainstream vestlege økonomar lovprisar kapitalismen si form for innovasjon. Dei trur profittmotivet sikrar ei sterk drivkraft til å oppretthalde oppfinning, utvikling og produksjonsstega i innovasjon, som og innlemmar investorar som understøttar potensielle innovatørar med nødvendige ressursar. Fri tilgang til marknad sikrar rask spreiing av innovasjon. Ein optimal distribusjon til menneskeleg velstand er sikra, gitt at profittmotivet reflekterer det ultimate verdigrunnlaget for samfunn og økonomisk verksemd.

Sjølv om kapitalismen framskundar ei viss form for raske teknologiske endringar, har rekneskapet nemnd ovanfor alvorlege skuggesider, feil og veikskapar. Profittmotivet speler ikkje så stor rolle i det viktige oppfinningssteget. Studium viser at den største delen av økonomisk viktige oppfinningar kjem frå vitskapsmenn frå universiteta, offentleg forsking og sjølvstendige oppfinnarar som ikkje har økonomiske motiv som det viktigaste.5 På utviklingsstadiet, framleis med høg risiko, kan nokre gonger monalege (om enn utilgjengelege) fordelar frå innovasjonen leie til (suksessfull) etterspurnad etter offentleg subsidiering.6

Profittmotivet for innovasjon er grunnleggjande kontradiktorisk. For at profittmotivet skal kunne fungere, må innovatørane vera i stand til å oppnå monopol (full kontroll) over innovasjon og demme opp for konkurrentar, for å unngå at dei første innovatørane sin profitt blir liten og forbigåande. Likevel hindrar dei lovlege (og ulovlege) midla som kapitalistiske innovatørar bruker for å oppnå slik monopolmakt (patent og røveritaktikk) ein rask distribusjon av nye produkt og prosessar.

Den største bristen i ein kapitalistisk innovasjonsprosess har å gjera med det tredje spørsmålet, å bidra til fornyande verksemder for menneskeleg velstand. Medan kapitalistiske innovatørar følgjer profittmotivet, viser følgjande problem seg: 1) innovasjon er uforholdsmessig retta mot kjøpegrupper med høg inntekt;7 2) fellesgode er vanlegvis ignorert i innovasjonsprosessen; 3) eksterne fordelar og innovasjonskostnader, som kan bli svært store, blir ikkje tatt med når avgjerdene for innovasjon blir tekne; 4) monopolmakta som trengst for å stimulere til innovasjon fører til høge monopolprisar på produkta, avgrensar bruken av innovasjonen og med det reduserer fortenesta;8 5) mykje av innovasjonsverksemda er reint sløseri, etter som selskap rettar innovasjonsressursar mot å danke ut rivalar heller enn å tilgodesjå forbrukarar.9

Når kapitalismen framhevar utviklinga av produktivkrafta, gjer han det på ein særs skrøpeleg måte. Kapitalismen kan bare framheve innovasjon når staten og ikkje-kapitalistiske institusjonar spelar ei aktiv rolle i organisering og finansiering av innovasjonsprosessen, spesielt i oppfinningsstadiet. Kapitalismen kan berre gjera dette med betydeleg monopolmakt og for delteking som smastundes fremmer og hindrer teknologisk framdrift. Og han produserer ein alvorleg forvrengd innovasjonsprosess som, etter eit visst steg i utviklinga, syg ut like mykje av menneskeleg velstand som han tilfører, mogelegvis meir.

  1. Innovasjon under sovjetisk statssosialisme

Det sovjetiske systemet var, på sitt beste, ein særs mangelfull og forvrengd versjon av sosialisme. Uansett, systemet var den første storskala innsatsen for å byggje ein moderne økonomi basert på offentleg eigedom av produksjonsmidlane og koordinering av økonomien gjennom økonomisk planlegging. På denne bakgrunn er røyndommen frå sovjetøkonomien i høve til innovasjon relevant for vår sak her.

Talepersonar for sovjetsystemet hevda at som eit sosialistisk system, ville det utkonkurrere, noko det og faktisk gjorde, kapitalismen i å framheve tekniske framsteg. Hovudfordelen som blei nemnd, var fråveret av kommersiell hemmeleghald, unngåing av unødvendig ressursbruk av forskings- og utviklingsmidlar, og evna til direkte å innlemme tekniske fordelar i ein sentral plan i staden for å måtte kvile på det indirekte profittmotivet. Likevel oppdaga sovjetleiarane straks at innovasjon ikkje var nokon rett fram prosess slik ein førestilte seg han. I etterkrigstida blei systemet ofte justert for å kunne betre innovasjonstiltaka.

Det modne sovjetsystemet hadde ulike institusjonelle komponentar for sitt innovasjonssystem, inkludert innlemming av større planlagde teknologiske fornyingar i den sentrale planen gjennom Gosplan10 kvart år. To institusjonar var likevel dei viktigaste: 1) eit system av forskings- og utviklingsinstitusjonar som hadde innovasjon som sitt einaste formål; 2) enkeltbedrifter som vanlegvis hadde ei design-avdeling for utvikling av nye produkt, større bedrifter hadde eit forskingslaboratorium.

Det sovjetiske systemet hadde betydeleg styrke i innovasjonsverksemda.11 Sovjetiske forskings- og utviklingsinstitusjonar var bemanna med veltrente og målbevisste forskarar og var rimeleg godt finansiert. Saman med selskapa skapte dei mange nye innovasjonar. Best kjent var suksessen innafor militær- og romteknologi, men utvida seg og til noko sivil industriteknologi.12 Produksjonen per arbeidstime grodde raskt i Sovjetøkonomien fram til 1975, mykje raskare enn i USA i same periode (Kotz and Weir, 1997, 46). Til tross for det, klarte ikkje sovjetisk innovasjon å leva opp til forventningane. Forståinga av problema i sovjetisk innovasjon – og dei institusjonelle grunnane for desse problema – er relevante for å vurdere innovasjonsprosessen i eit DPDS-system, inkludert potensielle problem det måtte innebera.

Innovasjon i Sovjet hadde eit alvorleg problem med insentiv (motivasjon). Insentivproblema var meir knytte til selskapa enn til forskings- og utviklingsinstitusjonar. Sovjetiske selskap var relativt gode til mindre innovasjonar. Insentivproblema omfatta større forandringar i produksjonsprosessen og utvikling av nye produkt som skilde seg grunnleggjande frå det som tidlegare var produsert. Selskapsdirektørar fekk relativt låg påskjøning for (i form av bonus) suksessfull fornying, mens risikoen for deltaking i større innovasjonar var ganske høge. Dette førte til at sovjetiske direktørar hadde ein tendens til å bli konservative og motviljuge til å utvikle nye produkt og prosessar, og til å introdusere det som kom frå forskings- og utviklingsinstitusjonar.

Risikoen i innovasjonen var ikkje berre eit resultat av uunngåelege forseinkingar og uførutsette kostnader som oppstår når noko nytt prøvast ut. Nøkkelfaktoren var problema med forsyningsforhold i det sovjetiske plansystemet. Selskapa var alltid bekymra for om tilstrekkeleg forsyning ville bli levert i tide for at selskapa skulle nå sine mål. Dette var eit resultat av politikken med ”stram planlegging” som tok sikte på maksimering av resultata i forhold til tilgjengeleg innsats. Innovasjon krev uførutsette endringar i nødvendig innsats, og systemet med ”stram planlegging” gjorde det vanskeleg å endre innsatsen undervegs i planlegginga. Dei hierarkiske forholda i sovjetisk planlegging tydde at føretaka ikkje hadde tette relasjonar til leverandørane sine, noko som forverra problema. Desse forholda gjorde innovasjon særs risikabelt, med sannsynleg avbrott i selskapet sin faste produksjon, som igjen kunne føre til økonomisk straff for direktøren.

Eit anna motivasjonsproblem var fråveret av straff for ikkje å innføre tilgjengeleg ny teknologi. Eit utdatert selskap med gårdagens teknologi kunne gjerne ha høgare kostnader enn industrigjennomsnittet, men ministeriet hadde likevel ein tendens til å beskytte sine selskap gjennom subsidiar.

Det var og problem med tilgjengelege verkemidlar for innovasjon. Innovasjon som fører til heilt nye produkt fører enten til ny produksjonslinje i eksisterande selskap, eller til danning av nye selskap. Det sovjetiske plansystemet hadde relativt rigide barrierar mellom ulike industriar. Danning av ei ny produksjonslinje i eksisterande selskap blei ikkje oppmuntra etter som det ville gå andre selskap i næringa.13 Sjølv om nye selskap blei danna frå tid til anna, var det i avgrensa omfang og gjerne møtt med motstand frå eksisterande selskap.

Individuelle oppfinnarar var dårleg utnytta i Sovjetsystemet. Dei fleste selskapa hadde ein offisiell politikk om, enn på småskalanivå, å leggje til rette for ambisiøse oppfinnarar. Dette programmet var uansett ikkje særleg effektivt i å få fram kreative individuelle oppfinnarar, kanskje fordi passiviteten fekk utvikle seg på grunn av det undertrykkande, sentraliserte og hierarkiske Sovjetsystemet som ikkje oppmoda til individuell nyskapande verksemd.

I forhold til effektiv innovativ verksemd i avansert offentlig velferd, unngjekk Sovjetsystemet nokre av problema i den kapitalistiske innovasjonen. Det var inga partiskheit i fornying av offentlege tenester. Det var inga problem med monopolprisar for nye produkt, med følgjande avgrensa bruk.

Likevel hadde Sovjetsystemet ein grunnleggjande veikskap i effektiv innovativ verksemd. Vi vil framheve tre problem på dette området. Først, medan irrasjonelle profittmotiv hovudsakeleg styrer plasseringa av den innovative krafta i eit kapitalistisk system, var det ”planleggjarane sine preferansar” (eller fortrinn) som styrte plasseringa i Sovjetsystemet. Toppleiarane favoriserte visse sektorar, spesielt militære, romforsking, og visse industrielle sektorar, medan forbrukarvarer ikkje blei prioriterte.

Deretter var det eit problem som stamma frå det dårlege forholdet mellom dei to viktigaste institusjonane knytte til innovasjon; forskings- og utviklingsinstitusjonane og selskapa. Forskings- og utviklingsinstitusjonane hadde dei beste forskarane og beste tilhøva, og dei produserte store mengder planar for nye produksjonar og prosessar. Likevel klaga selskapa som skulle sette i verk produksjonen eller introdusere nye prosessar, over at planane var mangelfulle, urealistiske eller umulege å gjennomføre. Forskings- og utviklingsinstitusjonane klaga på selskapa si mangelfulle interesse for forslaga. Følgja blei at mykje innovativt strev ikkje bar frukt. Dette ser ut til å vera eit resultat av den hierarkiske karakteren til systemet, der det var dårleg samband mellom institusjonar på same nivå.14

Det tredje punktet, og kanskje det alvorlegaste, gjeld store eksterne kostnader i det sovjetiske systemet, særleg på arbeidsplassar og miljørelatert helse. Grunnen for dette i tilfellet Sovjet, var ikkje jakta på profitt, men målretta fokus på resultatmengde, og den udemokratiske og undertrykkjande karakteren til systemet, som hindra offera i å forsvare dei helsemessige interessene sine.

5. Innovasjon i eit demokratisk planlagt deltakande sosialistisk system (DPDS)

Kva slags innovasjon kan vi vente oss under eit DPDS system, samanlikna med kapitalisme og statssosialisme? Tre trekk ved DPDS, slik det er forklart hjå Devine (1988), er relevante for dugleik i innovasjon. For det første vil hovudtrekka i ein overordna økonomisk plan bli avgjort gjennom ein demokratisk prosess (Devine, s. 190).

For det andre vil planlegging og samordning av økonomien skje gjennom ein prosess kalla «forhandla koordinering», ikkje gjennom marknadskrefter eller sentral planlegging ovanfrå (Devine, kap. 8-10). Dette betyr at avgjerder om plassering av ressursar vil bli fastsett av råd – industriråd og lokale og regionale tingings- og samordningsråd – som har representasjon frå alle dei som avgjerdene gjeld for, slike som arbeidarar, forbrukarar, tilbydarar, lokalsamfunnet og til og med ideelle grupper som miljøvern-, arbeidarvern- og kvinnesaksaktivistar. Desse råda vil nå avgjerder gjennom kompromiss mellom dei ymse interessene som dei består av. Dessutan er grunneiningane i sosial produksjon, eller føretak, sett på som felles eigedom, og dei har styringsråd som omfattar alle grupper som blir påverka av føretaket, herunder arbeidarar, forbrukarar, tilbydarar og lokalsamfunnet.

For det tredje så er det venta at kvart individ vil tilbringe ein del av livet sitt i kvar av hovudtypane av arbeid, som Devine definerer som planleggings- og styringsarbeid, skapande arbeid, nærande arbeid, utdanna arbeid og uskolert rutinearbeid (Devine, s. 171). Dette vil eliminere den sosiale delinga mellom ulike typar arbeid, samtidig som det held på den tekniske delinga med sine effektivitetsvinningar.

I fråveret av konkurranse etter forteneste, eller eit politbyrå som krev innovasjon, kva vil vera kjelda til innovasjon i DPDS? For det første vil den folkelege deltakinga i dette systemet gje makt til folket til å krevja innovasjonar til sin eigen nytte. I eit slikt system vil folk få nytte av innovasjonar i dei tre rollene dei fyller – forbrukar, arbeidar og samfunnsmedlem. Forbrukarar kan dra nytte av nye, betre og billegare produkt. Arbeidarar kan dra nytte av mindre slit og meir tilfredsstillande arbeid. Medlemmane i samfunnet kan dra nytte av produkt og arbeidsprosessar som forbetrar i staden for å skade samfunnslivet.

DPDS, som alle økonomiske system, kan også tappe ei anna muleg kjelde til innovasjon. Det er det spesielle trekket ved mennesket som art som får det til å sjå etter måtar å endre og forbetre metoden til å gjera ting, heilt frikopla noko ønske om meir gods eller mindre arbeid. Denne drivkrafta, som er til stades i ulike porsjonar i folk flest, står for ei viktig kjelde til innovativ åtferd, viss det økonomiske systemet lèt det verke fritt.

Korleis kan ein DPDS økonomi setja om dei potensielle fordelane av innovasjon til effektiv innovativ verksemd? Korleis vil han oppmuntre til den naturlege hangen til menneska til å skape nye ting?

Viss folket ønskjer innovasjonar, så må det leggje inn gode nok incentiv til dei som er i stand til å klekke dei ut. Styrarar av føretak og alle dei som deltar i nokon av delane av innovasjonen, kan vera utvalde for påskjønning for vellukka innovasjon. Det er ikkje nok å tru at avgjerdstakarar automatisk vil innovere; bodskapen må sendast til dei, via eit påskjønningssystem, at samfunnet verdsett innovasjon. Slike premiar trengst korleis enn blandinga er mellom materielle og moralske incentiv. Betaling som incentiv treng ikkje vera så høg, berre ho er stor nok til å gje ein merkbar konsumfordel til innovatøren.

Dei sovjetiske røynslene tyder på at ein planøkonomi kan avspore innovativ verksemd. DPDS bør ikkje lide av problema til usikre forsyningar og mangel på fleksibilitet som prega sovjetisk planlegging. Med representantar på styringsråda til kvarandre, med høve til samband på koordinerte tingingsorgan, burde det vera pålitelege og fleksible tilhøve mellom tilbydarar og kundar. Det er naudsynt å unngå den sovjetiske politikken med stram planlegging og styre økonomien med såpass overskott av produktiv kapasitet så vi kan tilpasse dei uventa endringane i innsats som innovasjon krev.

Utan sporen frå konkurransen, som tvingar treige føretak til å ta til seg den beste teknologien i industrien, ville da leiarane, kanskje støtta opp av ei arbeidsstyrke som er uviljug til endringar, rett og slett nekte å føre inn forbetringar? Som nemnt ovafor, så er eit føretak under DPDS ikkje eigedomen til arbeidarane åleine, men er òg sosial eigedom som er underlagd legitime interesser frå grupper utafor føretaket. Industriråd må følgje med tilbakeliggjande føretak, og forbrukarrepresentantar i både industri- og føretaksråd vil ha nok makt til å presse fram naudsynte endringar og å leggje på finansiell straff om nødvendig.

For at dette systemet skal verke effektivt, så er det ønskjeleg å ha meir enn eitt føretak innan kvar industri, unntatt i tilfelle av naturleg monopol (sjå Devine 1988, s 220, for eit liknande argument). Føremålet er ikkje å presse ei form for konkurranse på marknaden kor den billegaste produsenten driv ut dei andre; – ein prosess som ofte gir sosialt ufornuftige resultat. Føremålet er heller å tillata samling av samanlikningsmateriale frå ymse føretak, for å ha eit grunnlag til å gje instruksar til kva for endringar føretak burde gjera. Det er ikkje alltid gitt at produsenten med høgast kostnad er den som blir bedt om å endre seg; produsenten med lågast kostnad kan ha fått låge utgifter ut av usosial praksis heller enn overlegen teknologi.

For lang tid sia klaga Adam Smith over at den detaljerte oppdelinga av arbeidet hadde ein tendens til å gjera arbeidarane dumme. DPDS-praksisen gir alle del i dei høgste nivåa av arbeid, noko som burde ha motsett verknad. Denne praksisen, saman med den utbreidde deltakinga i beslutningstaking som blir oppmuntra av eit DPDS samfunn, burde oppmuntre til den skapande, innovative framferda som er så naturleg for arten vår. DPDS bør skape føresetnader for eit monaleg oppbod av kreativitet frå innbyggarane, der noko tar form som innovasjon i den økonomiske sfæren.

For å sikre høvelege midlar til innovasjon, så vil DPDS stå overfor eit alvorleg problem. Dei basiske institusjonane i DPDS vil ikkje nødvendigvis gje tilstrekkelege høve for skapande individ til å utarbeide nye, økonomisk relevante idear. Meir allment, der vil vera fare for at avgjerdsorgana i DPDS vil ha ein tendens til å stå for tradisjonelle måtar å gjera ting på og yte motstand mot innovasjon.

Innbyggarane i eit DPDS samfunn kan sjølv løyse dette problemet ved å danne eit Innovasjonsråd, som er vigd til å fremja innovasjon i heile økonomien.15 Rådet vil få monalege fond frå staten. Det vil ta imot søknader frå føretak, uformelle grupper og individ som ønskjer å arbeide på oppfinning av nye produkt eller prosessar eller engasjere seg i utviklingsstadiet av ein innovasjon. Det skal kunne gje garantiar til å dekkje ein lang nok periode til å gje ein sjanse for suksess.

Å bestemme medlemskapen i Innovasjonsrådet er eit alvorleg problem for DPDS. Viss rådet inkluderer folk frå alle gruppene som blir påverka av innovasjonen, så kan dette undergrave rådets tiltenkte funksjon. Store innovasjonar har typisk sine offer, og dei mulege kostnadene kan vera meir synlege enn dei mulege fordelane medan innovasjonen framleis er på eit tidleg stadium.16 Ein enkel bruk av prinsippet om vid representasjon kan blokkere utviklinga av nye produkt og prosessar før dei mulege fordelane deira blir openberre.

For å bli i stand til å utøve mandatet sitt må Innovasjonsrådet bli konstituert som eit uavhengig organ, kanskje danna av forbrukarrepresentantar og ekspertar av ymse slag. Eit slikt avvik frå den vanlege praksisen vil vera konsistent med det underliggjande prinsippet til DPDS, så lenge som den endelege avgjerda om å setja ein innovasjon ut i livet ligg hjå eit representativt råd. Innovasjonsrådet vil leggje til rette for innovasjonen og utviklingsstadia for nye produkt og prosessar. Det tykkjest rimeleg å verne dei tidlege stadia av innovasjonen frå ei endeleg sosial avgjerd, til han er vorten utvikla til eit punkt kor vi kan ha ei velinformert oversikt over fordelar og kostnader.

Likevel, avgjerda om å setja ein innovasjon ut i livet må gå gjennom evalueringa til alle gjeldande grupper. Dette krev ein annan institusjon, eit godkjenningsråd for innovasjonar. Det vil bli danna på den vanlege måten, med representantar frå alle relevante interesser. Rolla til dette rådet vil vera å avgjera om eit nytt produkt eller prosess, som oppstod etter ei løyving frå Innovasjonsrådet, skal få grønt lys for produksjon eller innføring.

Kapitalismen i dag set somme restriksjonar på samfunnsskadelege innovasjonar etter at dei er sette ut i livet, gjennom statleg regulering eller etter rettslege tvistar. DPDS vil sette sosiale interesser i sentrum av innovasjonsprosessen. Sjølv om forsking og utviklingsstadiet til eit potensielt skadeleg prosjekt ikkje blir blokkert straks av motstandarar, så vil ikkje prosjektet bli sett ut i livet utan sosial godkjenning. Dessutan vil dei som tek del i ei oppfinning under ei løyving frå Innovasjonsrådet, kjenne til kriteria som det øvste godkjenningsrådet arbeider etter, noko som vil påverke retninga til oppfinning og utvikling.

Eit attståande problem er det mulege behovet for å lata eit eksisterande føretak få ta i bruk ein ny produksjonsmåte for å sette ut i livet ein større innovasjon. Dette kan møte motstand frå eksisterande interesser. For å unngå dette problemet etter at det øvste godkjenningsrådet har gitt grønt lys, så bør innovatørane ha lov til å søkje løyve om å starte eit eige selskap, eller få eit eksisterande selskap til å sette innovasjonen ut i livet. Ei avgjerd om å gje slikt løyve kan krevja eit samla møte mellom Innovasjons- og godkjenningsrådet.

Den sosiale effektiviteten til innovasjon under DPDS burde vera fri for kvart av dei fem problema som følgjer kapitalistisk innovasjon, som er nemnt ovafor. Innovasjon vil ikkje bli retta urettvist for å tilfredsstille dei rike, sia der ikkje vil vera nokon rik klasse, heller ikkje vil profitt frå sal leie innovasjon. Balansen mellom innovasjon i offentlege og private gode bør reflektere prioriteringane til innbyggarane, sia representative råd vil fordele ressursane mellom dei to typar gode, og insentiva for innovasjon burde verke likt for dei to typane. Eksterne verknader, gode og dårlege, inkludert dei som verkar på arbeidarane og miljøet, bør bli fullt rekna med av dei representative råda som tar avgjerdene om innføringa av nye teknologiar og produkt. Slike avgjerder vil ikkje møte press om å leggje bører på andre grupper, noko som følgjer konkurrerande profittjag. Der vil ikkje vera noko problem med monopolprisar som innsnevrar bruken av innovasjonar og inga sløsing av innovativ innsats som følgje av oligopolistisk tevling.

Dei tri problema som underminerte effektiviteten til innovasjon under statssosialismen, burde vera vekke frå DPDS. Ikkje noko politbyråmedlemmar vil diktere prioriteringar for innovasjon. I staden vil demokratiske avgjerder bestemme mengda og lokalisering av innovasjon. Sløseriet som følgje av det dårlege sambandet mellom forskings- og utviklingsinstitutt og føretak bør ikkje vera til stades i DPDS, sia horisontale relasjonar mellom institusjonar ville vera sterke. Viss forskings- og utviklingsinstitutt vart danna som delar av innovasjonssystemet i DPDS, så ville kryssdeltaking mellom dei og føretaka eit effektivt samarbeid mellom dei to institusjonsslaga. Endeleg, årsakene til dei alvorlege eksterne kostnadene til innovasjon under statssosialismen – eit einsidig fokus på vekst i produksjon saman med mangel på demokrati – burde ikkje kjenneteikne DPDS.

Konklusjonen blir at dei grunnleggande institusjonane i DPDS er generelt gunstige for innovasjon, men desse institusjonane åleine vil ikkje vera nok til å garantere suksessrik innovasjon. Ved å legge til settet med tilleggsinstitusjonar og retningsliner som er nemnde ovanfor, så burde DPDS vise ei framsyning av innovasjon som er langt overlegen til å møte dei menneskelege behova enn både kapitalisme og statssosialisme. Eit slikt system ville sjølvsagt ikkje sikre at kvar innovasjon ville bidra til menneskeleg velferd. Det er ikkje alltid muleg å seie på førehand kva dei eventuelle følgjene av eit nytt produkt eller prosess vil bli. Likevel er eit slikt system langt overlegen andre tidlegare system i å ta slike avgjerder.

Det er uvisst om menneskesamfunnet alltid vil vera opptatt av rask innovasjon. Viss eit framtidig avansert DPDS ein dag når ein komfortabel levestandard med kortvarig, tilfredsstillande arbeid, og det økonomiske grunnlaget for eit fullverdig sosialt liv for alle, da kan innbyggjarane bestemme seg for eit stabilt berekraftig økonomisk nivå utan stadige skifte i økonomisk liv. På dette stadiet kan den menneskelege skapartrangen snu seg heilt mot ikkje-økonomiske føremål. Likevel vil eit slikt val ikkje synest rimeleg så lenge som lommer av fattigdom og naud varer ved, heller ikkje er det ønskeleg så lenge som DPDS er nøydt til å konkurrere med kapitalismen.

 

Publisering: Science & Society, Vol. 66, No 1, Building Sosialism Theoretically: Alternatives to Capitalism and the Invisible Hand (Vår 2002). Side 94 – 115. Publisert av Guilfor Press.

Omsetjarar: Edvard Mogstad og Jan Selmer Methi

 

REFERANSAR

Albert, Michael, and Robin Hahnel. 1991. The Political Economy of Participatory Economics. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.

Berliner, Joseph S. 1981. «Technological Progress and the Evolution of Soviet Pric- ing Policy.» Pp. 105-125 in Steven Rosefielde, ed., Economic Welfare and the Economics of Soviet Socialism: Essays in Honor of Abram Bergson. Cambridge, England: Cambridge University Press. . 1976. The Innovation Decision in Soviet Industry. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.

Cockshott, W. Paul, and Allin Cottrell. 1993. Towards a New Socialism. Nottingham, England: Spokesman.

Devine, Pat. Forthcoming. «The Institutional Context of Entrepreneurial Activity.» In Fikrit Adaman and Pat Devine, eds,. Reciprocity, Distribution, and Exchange: Embedding the Economy in Society. Montreal, Quebec, Canada: Black Rose Books. . 1988. Democracy and Economic Planning: The Political Economy of a Self-Governing Society. Boulder, Colorado: Westview Press.

Jewkes, John, David Sawers, and Richard Stillerman. 1969. The Sources of Invention. New York: Norton.

Kotz, David M., with Fred Weir. 1997. Revolution from Above: The Demise of the Soviet System. London and New York: Routledge.

Scherer, F. M. 1999. New Perspectives on Economic Growth and Technological Innovation. Washington, D.C.: Brookings Institution Press. . 1980. Industrial Market Structure and Economic Performance. 2nd Edition. Chicago, Illinois: Rand McNally.

1Eit ferskt unnatak er Devine, som ser på innovasjon i forhold til entreprenørverksemd i eit DPDS-system.

2Ein kan argumentere for at hyppigheita og retninga for innovasjon under den rådande kapitalismen er ”for radikal” fordi det er profittstyrt og produserer sosial ulikskap.

3Neoklassiske økonomar har lite brukbart å seie om innovasjon med sitt statistiske fokus og antaking om at teknologi er ytre determinert. Det beste arbeidet om innovasjon er kome frå ytterkanten av tradisjonelle vestlege økonomar.

4Grunnlegjande vitskapleg forsking, riktignok ikkje fullt og heilt som ein del av innovasjonsprosessen, dannar eit avgjerande grunnlag for det. Uansett, her er det utelatt i analysen vår. Vitskapen sin ressursmessige karakter og institusjonelle form, som hovudsakleg er ikkje-kommersielt strev, har vore om lag lik i både kapitalismen og statssosialismen, og det er lite sannsynleg at den vil vera særleg annleis i eit eventuelt framtidig DPDS-system. Den grunnleggjande debatten vil vera korleis alternative system vil handtere innovasjonsprosessen riktig.

5Den klassiske studien dekkjer 70 økonomisk viktige oppfinningar sidan 1990 (Jewkes, et al., 1996). Studien fann at berre 24 oppfinningar hadde opphavet sitt frå industrielle forskingslaboratorium, medan over halvparten kom frå anten uavhengige oppfinnarar eller akademiske vitskapsmenn. Andre studium har funne liknande mønster (Scherer, 1980, 416 – 17).

6I USA i 1993, dekte føderale styresmakter 28% av det totale tilskottet til utvikling. Det offentlege finansierte 38% av alle R&D (forskings- og utviklings)utgifter det året, inkludert vitskapleg forsking (Scherer 1999, 56, 81).

7Til dømes, U. S. farmasøytiske selskap gjer verkeleg inga forsking for å utvikle nye medisinar for å kurere sjukdommar som tuberkulose og malaria som drep titalls millionar fattige kvar dag i den tredje verda. Dei tykkjer forsking på kviser og tåneglsopp som kan seljast til høginntektsgrupper er meir attraktive.

8Pfizer sin patenterte Flukonazol (fluconazole) medisin, som kurerer Kryptokokkmeningitt, ein dødeleg sideeffekt av AIDS, seljast for 18$ per pille, og gjer ho uoppnåeleg for AIDS-ramma i Afrika. Ein tilsvarande versjon produsert i Thailand, utanfor Pfizer sin patentkontroll, kostar 60 cent per pille (New York Times, 9. juli 2000, 8).

9Døme er Microsoft si avgjerd om å pakke internettlesaren sin inn i Windows operativsystem, og dei farmasøytiske selskapa si jakt på ”familiar”, som er mindre molekylære variasjoner av eksisterande medisinar, men kan bli patentert separat utan å vera særleg avansert i forhold til den originale medisinen.

10Statens planleggjingskomité. Omsetjars forklaring.

11Denne delen trekker på Joseph Berlinger si banebrytande forsking om innovasjon i sovjetisk industri (Berliner, 1976, 1981).

12Til dømes var Sovjetunionen teknologisk i front i 1970-åra på øyekirurgi, maskinar for sømlaus jernbanelegging og visse metallurgiske prosessar.

13Eit unntak gjeld selskap som stod for produksjon av eiga forsyning til eige bruk.

14Problema med dårlege arbeidsrelasjonar mellom institusjonar som deltok i den innovative prosessen kan sjåast som å legge hinder for effektiv bruk av det den Østerikske Skolen [i økonomi] kaller ”taus kunnskap”. Slik taus, eller ikkje-eksplisitt, kunnskap spel ein viktig rolle i innovasjonsverksemd (Devine, ”FORTHCOMMING”?)

15Innovasjonsrådet treng ikkje nødvendigvis vera berre eitt råd, meir sannsynleg vil det vera delt inn i regionale og lokale råd og mulegvis råd som spesialiserer på spesielle typar av innovasjon.

16Industrielle medlemmer kan gå imot nye idear som synest å truge produkt eller prosessar som dei er knytte til.

Reklamer

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut /  Endre )

Google+-bilde

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut /  Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut /  Endre )

Kobler til %s